<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<collection xmlns="http://www.loc.gov/MARC21/slim">
 <record>
  <leader>     cam a22        4500</leader>
  <controlfield tag="001">555227774</controlfield>
  <controlfield tag="003">CHVBK</controlfield>
  <controlfield tag="005">20201223064143.0</controlfield>
  <controlfield tag="008">190203s2019    fr ||||| |||| 00   |fre d</controlfield>
  <datafield tag="020" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">978-2-348-03714-6</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="024" ind1="7" ind2=" ">
   <subfield code="a">http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb45670328v</subfield>
   <subfield code="2">uri</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(RERO)R008873360</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(IDSBB)007071492</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(VAUD)991021210497102852</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(VAUDS)991002918517902853</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(ALEX)9926094902501791</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(OCoLC)1082138017</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">R008873360</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(RERO)vtls008873360</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(EXLNZ-41BCULAUSA_NETWORK)991023534136202851</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="040" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">RERO frbcuc</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="041" ind1="1" ind2=" ">
   <subfield code="a">fre</subfield>
   <subfield code="h">eng</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="072" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">s1ha</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="072" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">s2ur</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="082" ind1="0" ind2="4">
   <subfield code="a">937.06</subfield>
   <subfield code="2">23</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="084" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">911.3.7</subfield>
   <subfield code="a">BCUDgt</subfield>
   <subfield code="2">CLASBCUD</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="100" ind1="1" ind2=" ">
   <subfield code="a">Harper</subfield>
   <subfield code="D">Kyle</subfield>
   <subfield code="0">(IDREF)15507928X</subfield>
   <subfield code="4">aut</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="245" ind1="1" ind2="0">
   <subfield code="a">Comment l'Empire romain s'est effondré</subfield>
   <subfield code="b">le climat, les maladies et la chute de Rome</subfield>
   <subfield code="c">Kyle Harper ; traduit de l'anglais (États-Unis) par Philippe Pignarre ; préface de Benoît Rossignol</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="264" ind1=" " ind2="1">
   <subfield code="a">Paris</subfield>
   <subfield code="b">La Découverte</subfield>
   <subfield code="c">2019</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="300" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">542 pages</subfield>
   <subfield code="b">figures, tableaux, cartes</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="500" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Trad. de : The fate of Rome</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="504" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Bibliographie: pages 473-[534]</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="504" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Index.</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="505" ind1="0" ind2=" ">
   <subfield code="a">Préface. Une autre histoire / Benoît Rossignol - Prologue. Le triomphe de la nature - 1. L'environnement et l'Empire - 2. Les jours heureux - 3. La vengeance d'Apollon - 4. Le vieillissement du monde - 5. La célérité de la roue de la fortune - 6. La vendange de la colère - 7. Le jour du jugement dernier - Epilogue. Le triomphe de l'humanité - Annexe A. Longueur des fémurs dans l'histoire de la population italienne - Annexe B. Recrudescence d'épisodes de la première pandémie (558-749 apr. J.-C.)</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="509" ind1=" " ind2="4">
   <subfield code="a">The fate of Rome</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="520" ind1="8" ind2=" ">
   <subfield code="a">Comment Rome est-elle passée d'un million d'habitants à 20 000 (à peine de quoi remplir un angle du Colisée) ? Que s'est-il passé quand 350 000 habitants sur 500 000 sont morts de la peste bubonique à Constantinople ? On ne peut plus désormais raconter l'histoire de la chute de Rome en faisant comme si l'environnement (climat, bacilles mortels) était resté stable. L'Empire tardif a été le moment d'un changement décisif : la fin de l'Optimum climatique romain qui, plus humide, avait été une bénédiction pour toute la région méditerranéenne. Les changements climatiques ont favorisé l'évolution des germes, comme Yersinia pestis, le bacille de la peste bubonique. Mais &quot;les Romains ont été aussi les complices de la mise en place d'une écologie des maladies qui ont assuré leur perte&quot;. Les bains publics étaient des bouillons de culture ; les égouts stagnaient sous les villes ; les greniers à blé étaient une bénédiction pour les rats ; les routes commerciales qui reliaient tout l'Empire ont permis la propagation des épidémies de la mer Caspienne au mur d'Hadrien avec une efficacité jusque-là inconnue. Le temps des pandémies était arrivé. Face à ces catastrophes, les habitants de l'Empire ont cru la fin du monde arrivée. Les religions eschatologiques, le christianisme, puis l'islam, ont alors triomphé des religions païennes. -- 4ème de couverture</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="521" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Adultes</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Catastrophes écologiques</subfield>
   <subfield code="0">(RERO)A021028303</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Épidémies</subfield>
   <subfield code="0">(RERO)A021008201</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Climat - Changements</subfield>
   <subfield code="0">(RERO)A021010999</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Fin de l'Empire romain d'Occident (Rome ; 476)</subfield>
   <subfield code="0">(RERO)A026093786</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Antiquité tardive</subfield>
   <subfield code="0">(RERO)A021111966</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Civilisation antique</subfield>
   <subfield code="0">(RERO)A021004064</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Catastrophes écologiques</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Épidémies</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Climat - Changements</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Fin de l'Empire romain d'Occident (Rome ; 476)</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Antiquité tardive</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Décadence</subfield>
   <subfield code="z">Rome</subfield>
   <subfield code="y">3e-6e siècle (Grandes invasions)</subfield>
   <subfield code="2">ram</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Maladies</subfield>
   <subfield code="z">Rome</subfield>
   <subfield code="y">3e-6e siècle (Grandes invasions)</subfield>
   <subfield code="2">ram</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Climat</subfield>
   <subfield code="x">Changements</subfield>
   <subfield code="z">Rome</subfield>
   <subfield code="y">3e-6e siècle (Grandes invasions)</subfield>
   <subfield code="2">ram</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Civilisation</subfield>
   <subfield code="z">Rome</subfield>
   <subfield code="2">ram</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Épidémies</subfield>
   <subfield code="z">Rome</subfield>
   <subfield code="2">ram</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Catastrophes écologiques</subfield>
   <subfield code="z">Rome</subfield>
   <subfield code="2">ram</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="651" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Empire romain</subfield>
   <subfield code="0">(RERO)A009986937</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="651" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Rome</subfield>
   <subfield code="0">(IDREF)027243001</subfield>
   <subfield code="2">idref</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="651" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Empire romain</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="651" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Rome</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="651" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Rome</subfield>
   <subfield code="y">476 (Fin de l'empire d'Occident)</subfield>
   <subfield code="2">ram</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="651" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Rome</subfield>
   <subfield code="x">476 (Fin de l'empire d'Occident)</subfield>
   <subfield code="2">ram</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="700" ind1="1" ind2=" ">
   <subfield code="a">Pignarre</subfield>
   <subfield code="D">Philippe</subfield>
   <subfield code="0">(IDREF)030491088</subfield>
   <subfield code="4">trl</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="700" ind1="1" ind2=" ">
   <subfield code="a">Rossignol</subfield>
   <subfield code="D">Benoît</subfield>
   <subfield code="d">1972-</subfield>
   <subfield code="4">aui</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="898" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">BK020000</subfield>
   <subfield code="b">XK020000</subfield>
   <subfield code="c">XK020000</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="912" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">s1ha</subfield>
   <subfield code="2">rnv</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">RERO</subfield>
   <subfield code="F">RE01003</subfield>
   <subfield code="b">RE01003</subfield>
   <subfield code="c">RE010030001</subfield>
   <subfield code="j">NA 2019.479</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">RERO</subfield>
   <subfield code="F">RE11001</subfield>
   <subfield code="b">RE11001</subfield>
   <subfield code="c">RE110010051</subfield>
   <subfield code="j">94(37)&quot;-00/04&quot; HARP</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">RERO</subfield>
   <subfield code="F">RE11003</subfield>
   <subfield code="b">RE11003</subfield>
   <subfield code="c">RE110030002</subfield>
   <subfield code="j">94(37)&quot;-00/04&quot; HARP</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">RERO</subfield>
   <subfield code="F">RE11018</subfield>
   <subfield code="b">RE11018</subfield>
   <subfield code="c">RE110180007</subfield>
   <subfield code="j">94(37)&quot;-00/04&quot; HARP</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">RERO</subfield>
   <subfield code="F">RE31002</subfield>
   <subfield code="b">RE31002</subfield>
   <subfield code="c">RE310020006</subfield>
   <subfield code="j">BPUN FM 17826</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">RERO</subfield>
   <subfield code="F">RE31004</subfield>
   <subfield code="b">RE31004</subfield>
   <subfield code="c">RE310040012</subfield>
   <subfield code="j">CFV 937 HAR</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">RERO</subfield>
   <subfield code="F">RE61001</subfield>
   <subfield code="b">RE61001</subfield>
   <subfield code="c">RE610010001</subfield>
   <subfield code="j">937.06 HARP</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">RERO</subfield>
   <subfield code="F">RE61033</subfield>
   <subfield code="b">RE61033</subfield>
   <subfield code="c">RE610330001</subfield>
   <subfield code="j">VI 1a HARP</subfield>
   <subfield code="s">BFLA 287236</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">RERO</subfield>
   <subfield code="F">RE61096</subfield>
   <subfield code="b">RE61096</subfield>
   <subfield code="c">RE610960003</subfield>
   <subfield code="j">DBUK 15680</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">VAUD</subfield>
   <subfield code="F">iuhm</subfield>
   <subfield code="b">iuhm</subfield>
   <subfield code="j">HMA 26762 DG</subfield>
   <subfield code="c">810820001</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">VAUD</subfield>
   <subfield code="F">buri</subfield>
   <subfield code="b">buri</subfield>
   <subfield code="j">871 : 937 HARP</subfield>
   <subfield code="c">buri_038</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">VAUD</subfield>
   <subfield code="F">bcud</subfield>
   <subfield code="b">bcud</subfield>
   <subfield code="j">USA 65684 911.3.7</subfield>
   <subfield code="c">810010014</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">VAUD</subfield>
   <subfield code="F">bcuren</subfield>
   <subfield code="b">bcuren</subfield>
   <subfield code="j">RENA 564 94(3)</subfield>
   <subfield code="c">810080001</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">VAUDS</subfield>
   <subfield code="F">orbe</subfield>
   <subfield code="b">orbe</subfield>
   <subfield code="j">937 HARP</subfield>
   <subfield code="c">orbe_001</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">VAUD</subfield>
   <subfield code="F">epsic</subfield>
   <subfield code="b">epsic</subfield>
   <subfield code="j">931 HAR</subfield>
   <subfield code="c">814010001</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">VAUD</subfield>
   <subfield code="F">bleu</subfield>
   <subfield code="b">bleu</subfield>
   <subfield code="j">HA/Rome 31</subfield>
   <subfield code="c">bleu_007</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">VAUD</subfield>
   <subfield code="F">bcur</subfield>
   <subfield code="b">bcur</subfield>
   <subfield code="j">RIA 10755 HIST. ANCIENNE</subfield>
   <subfield code="c">810020115</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">ALEX</subfield>
   <subfield code="F">CHPM</subfield>
   <subfield code="b">CHPM</subfield>
   <subfield code="j">CMM A 12755</subfield>
   <subfield code="c">CMMSalle</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">IDSBB</subfield>
   <subfield code="F">B555</subfield>
   <subfield code="b">B555</subfield>
   <subfield code="c">555EG</subfield>
   <subfield code="j">URF R1 1114</subfield>
   <subfield code="x">NELB555UR1908</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="950" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">RERO</subfield>
   <subfield code="P">100</subfield>
   <subfield code="E">1-</subfield>
   <subfield code="a">Harper</subfield>
   <subfield code="D">Kyle</subfield>
   <subfield code="0">(IDREF)15507928X</subfield>
   <subfield code="4">aut</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="950" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">RERO</subfield>
   <subfield code="P">700</subfield>
   <subfield code="E">1-</subfield>
   <subfield code="a">Pignarre</subfield>
   <subfield code="D">Philippe</subfield>
   <subfield code="0">(IDREF)030491088</subfield>
   <subfield code="4">trl</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="950" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">RERO</subfield>
   <subfield code="P">700</subfield>
   <subfield code="E">1-</subfield>
   <subfield code="a">Rossignol</subfield>
   <subfield code="D">Benoît</subfield>
   <subfield code="d">1972-</subfield>
   <subfield code="4">aui</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="950" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">IDSBB</subfield>
   <subfield code="P">100</subfield>
   <subfield code="E">1-</subfield>
   <subfield code="a">Harper</subfield>
   <subfield code="D">Kyle</subfield>
   <subfield code="d">1979-</subfield>
   <subfield code="0">(DE-588)1012085309</subfield>
   <subfield code="e">Verfasser</subfield>
   <subfield code="4">aut</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="950" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">IDSBB</subfield>
   <subfield code="P">700</subfield>
   <subfield code="E">1-</subfield>
   <subfield code="a">Pignarre</subfield>
   <subfield code="D">Philippe</subfield>
   <subfield code="d">1952-</subfield>
   <subfield code="0">(DE-588)130894591</subfield>
   <subfield code="e">Übersetzer</subfield>
   <subfield code="4">trl</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="950" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">VAUD</subfield>
   <subfield code="P">100</subfield>
   <subfield code="E">1-</subfield>
   <subfield code="a">Harper</subfield>
   <subfield code="D">Kyle</subfield>
   <subfield code="4">aut</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="950" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">VAUD</subfield>
   <subfield code="P">700</subfield>
   <subfield code="E">1-</subfield>
   <subfield code="a">Pignarre</subfield>
   <subfield code="D">Philippe</subfield>
   <subfield code="4">trl</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="950" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">VAUD</subfield>
   <subfield code="P">700</subfield>
   <subfield code="E">1-</subfield>
   <subfield code="a">Rossignol</subfield>
   <subfield code="D">Benoît</subfield>
   <subfield code="4">aui</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="950" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="B">ALEX</subfield>
   <subfield code="P">100</subfield>
   <subfield code="E">1-</subfield>
   <subfield code="a">Harper</subfield>
   <subfield code="D">Kyle</subfield>
   <subfield code="d">1979-</subfield>
   <subfield code="0">(DE-588)1012085309</subfield>
   <subfield code="e">Verfasser</subfield>
   <subfield code="4">070</subfield>
   <subfield code="4">aut</subfield>
  </datafield>
 </record>
</collection>
